Nên đọc sách tận thế nào trước: danh sách theo tâm trạng cho người mới

Nên đọc sách tận thế nào trước tuỳ vào tâm trạng và mục đích của bạn. Muốn một cuốn có hy vọng thì đọc Station Eleven; muốn rùng mình thì đọc I Am Legend; muốn day dứt về tình cha con thì đọc The Road; muốn suy nghĩ về xã hội thì đọc Mù loà; muốn bật cười thì đọc The Hitchhiker's Guide to the Galaxy; ít thời gian thì đọc truyện ngắn The Scarlet Plague. Dưới đây là danh sách chia theo tâm trạng, kèm độ dài, độ nặng và lưu ý cho từng cuốn.

Bảng chọn nhanh theo tâm trạng

Khi muốn hy vọng: tận thế không phải dấu chấm hết

Station Eleven là lựa chọn số một cho người mới. Đại dịch được kể rất nhanh, phần lớn sách dành cho một đoàn diễn Shakespeare lưu diễn hai mươi năm sau và những ký ức đẹp về thế giới cũ. Giọng văn dịu, nhiều hoài niệm. Đọc xong, người ta thường nhìn đời sống thường ngày với con mắt trìu mến hơn.

Earth Abides chậm hơn nhưng sâu: một người sống sót quan sát nước máy, điện, động vật, con cháu mình thay đổi qua mấy chục năm. Đây là cuốn hợp với người thích nghĩ về chuyện dài hạn — cái gì còn lại, cái gì mất đi, cái gì đáng truyền lại.

Khi muốn hồi hộp: kinh điển thể loại

I Am Legend ngắn, đọc một hai buổi là xong. Một người đàn ông cố thủ trong căn nhà ngoại ô, ban đêm bị vây quanh bởi những sinh vật từng là hàng xóm. Cái kết lật ngược mọi thứ. Đây là cuốn sách đẻ ra thể loại xác sống hiện đại, nên đọc trước khi xem bất kỳ phim zombie nào.

The Day of the Triffids của John Wyndham (1951) mở đầu bằng một trong những cảnh nổi tiếng nhất của thể loại: tỉnh dậy trong bệnh viện, cả thành phố đã mù. Không khí rùng rợn nhưng giọng kể điềm tĩnh kiểu Anh, ít máu me.

The Stand của Stephen King (1978) cho ai muốn một cuốn sách dày đọc cả tháng: siêu cúm, hàng chục nhân vật, cuộc đối đầu giữa thiện và ác. Bản đầy đủ rất dài, có nhiều cảnh bạo lực.

Khi muốn suy ngẫm: ngụ ngôn về xã hội

Mù loà là ngụ ngôn mạnh nhất về việc trật tự xã hội mỏng manh ra sao. Lối viết không dấu ngoặc kép cần làm quen, và nội dung có bạo lực tình dục — chỉ nên đọc khi tinh thần vững.

Parable of the Sower của Octavia E. Butler (1993) kể về nước Mỹ những năm 2020 sụp đổ chậm vì khủng hoảng khí hậu và bất bình đẳng, qua nhật ký một cô gái tuổi teen. Nhiều người đọc lại nó khi những năm 2020 thật sự tới và giật mình vì độ gần gũi.

The Children of Men của P. D. James (1992) đặt ra một kịch bản lạ: loài người mất khả năng sinh con, xã hội già đi và tuyệt vọng dần. Phim chuyển thể năm 2006 của Alfonso Cuarón khác sách khá nhiều.

Oryx and Crake của Margaret Atwood (2003) đi vào công nghệ sinh học và các tập đoàn khổng lồ, kể bằng giọng mỉa mai đen tối. Đây là phần đầu của bộ ba MaddAddam.

Khi muốn day dứt: sách đọc chậm

The Road đoạt giải Pulitzer 2007, kể về hai cha con đi qua một thế giới tro tàn. Sách mỏng, câu ngắn, nhưng là một trong những trải nghiệm đọc nặng nề nhất. Nhiều người làm cha mẹ nói họ phải gấp sách lại nhiều lần. Hãy chọn lúc tinh thần ổn định để đọc.

Severance của Ling Ma (2018) nhẹ hơn nhưng cũng day dứt theo cách riêng: một nhân viên văn phòng ở New York tiếp tục đi làm khi một dịch bệnh khiến người nhiễm lặp đi lặp lại những thói quen hằng ngày cho tới chết. Đây là lời châm biếm buồn về nhịp sống công sở.

Khi muốn cười hoặc mê khoa học

The Hitchhiker's Guide to the Galaxy của Douglas Adams bắt đầu bằng việc Trái Đất bị phá huỷ để làm đường cao tốc vũ trụ — và từ đó là một chuyến phiêu lưu ngớ ngẩn, thông minh khắp thiên hà. Đây là thuốc giải cho ai đã đọc quá nhiều sách tận thế u ám.

Seveneves của Neal Stephenson dành cho người mê kỹ thuật: Mặt Trăng vỡ làm bảy mảnh, nhân loại có khoảng hai năm để đưa một phần người lên quỹ đạo trước khi mưa thiên thạch đổ xuống. Sách rất dài, nhiều đoạn giải thích cơ học quỹ đạo. Kịch bản là hư cấu; không có cơ chế nào được biết khiến Mặt Trăng vỡ như thế.

Nhật Bản chìm của Komatsu Sakyō (1973) hợp với người thích địa chất và văn hoá Nhật — dù bản dịch sang tiếng Việt và tiếng Anh không dễ tìm.

Khi đang lo âu thật: chọn sách cẩn thận

Nhiều người tìm tới sách tận thế đúng lúc tin tức đang dồn dập — một đợt dịch, một thiên tai, một tin đồn "ngày tận thế". Một số nghiên cứu cho thấy tiếp xúc với hư cấu đáng sợ trong môi trường an toàn giúp một số người bình tĩnh hơn khi gặp khủng hoảng thật. Nhưng không phải ai cũng vậy.

• Tránh sách nặng nhất lúc tinh thần đang yếu. Tạm gác The Road và Mù loà; chọn Station Eleven hoặc The Hitchhiker's Guide.
• Đọc kèm sách phi hư cấu. Cuốn A Paradise Built in Hell (2009) của Rebecca Solnit kể về những cộng đồng giúp nhau sau thảm hoạ thật — một liều thuốc đối trọng với hình ảnh "ai lo thân nấy" của tiểu thuyết.
• Đặt giới hạn. Không đọc sách tận thế ngay trước khi ngủ nếu dễ mơ thấy ác mộng.
• Tìm hỗ trợ khi cần. Nếu nỗi lo về tận thế kéo dài, ảnh hưởng giấc ngủ và công việc, hãy nói chuyện với người thân hoặc tìm tới chuyên gia tâm lý.

Lộ trình đọc gợi ý cho người mới

1. Station Eleven — làm quen thể loại bằng một cuốn dễ chịu.
2. I Am Legend — hiểu gốc của văn hoá xác sống, đọc nhanh.
3. The Day of the Triffids — một kinh điển giữa thế kỷ 20.
4. Earth Abides — câu hỏi dài hạn về dựng lại xã hội.
5. The Road — khi đã sẵn sàng cho một cuốn sách nặng.
6. Mù loà — để kết thúc bằng một ngụ ngôn lớn.

Đi theo thứ tự này, người đọc vừa thấy được thể loại phát triển thế nào, vừa tăng dần độ nặng cảm xúc mà không bị "sốc" ngay từ đầu.