Cách ly tại nhà khi có dịch: chuẩn bị đồ dùng và chia phòng cho đúng

Cách ly tại nhà khi có dịch bệnh lây qua đường hô hấp cần ba việc chính: cho người ốm ở riêng một phòng thông gió tốt, chỉ một người khoẻ chăm sóc, và giữ đồ dùng, rác, quần áo của người ốm tách khỏi phần còn lại của gia đình. Chuẩn bị trước một ít đồ cơ bản và một phương án chia phòng giúp cả nhà không lúng túng khi có người ốm thật.

Khi nào cách ly tại nhà, khi nào phải đi viện

Việc ai được cách ly tại nhà, cách ly bao lâu, do cơ quan y tế quyết định theo từng bệnh và từng giai đoạn dịch. Bài này không thay hướng dẫn đó; nó giúp gia đình làm đúng khi đã được hướng dẫn ở nhà. Nguyên tắc chung theo WHO và Bộ Y tế:

• Cách ly tại nhà phù hợp với người bệnh nhẹ, tự chăm sóc được, nhà có điều kiện tách phòng.
• Người cao tuổi, có bệnh nền (tim mạch, tiểu đường, phổi, thận, suy giảm miễn dịch), phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ cần được nhân viên y tế đánh giá và theo dõi sát hơn.
• Khi xuất hiện dấu hiệu nặng — khó thở, thở nhanh, đau tức ngực kéo dài, môi hoặc đầu ngón tay tím tái, lơ mơ, khó đánh thức, sốt cao không hạ, trẻ bỏ bú — gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế ngay, không chờ.

Lưu sẵn số trạm y tế xã/phường, số bác sĩ gia đình hoặc đường dây nóng của ngành y tế địa phương ở chỗ dễ thấy.

Chọn phòng và chia không gian

Nhà có nhiều phòng

• Chọn phòng có cửa sổ mở ra ngoài được, càng gần nhà vệ sinh càng tốt.
• Ưu tiên phòng có nhà vệ sinh riêng. Nếu không, chọn nhà vệ sinh gần nhất, người ốm dùng sau cùng trong ngày nếu được, và lau tay nắm, vòi, bệ xí sau mỗi lần dùng.
• Đóng cửa phòng, chỉ mở khi cần đưa đồ.
• Người ốm ăn trong phòng, không ra phòng khách, bếp chung.

Nhà ống, căn hộ nhỏ, phòng trọ

Nhiều gia đình thành phố không có phòng trống. Khi đó:

• Dùng rèm, tủ, tấm ngăn để tạo một góc riêng ở vị trí cuối hướng gió, gần cửa sổ.
• Giữ khoảng cách càng xa càng tốt giữa giường người ốm và người khác; ngủ quay đầu ngược nhau.
• Người ốm đeo khẩu trang khi có người khác trong cùng không gian.
• Mở thông thoáng cả nhà nhiều hơn bình thường.

Nếu nhà có người già yếu hay trẻ sơ sinh mà không thể tách phòng, hỏi cơ sở y tế về phương án khác, kể cả việc gửi tạm người dễ tổn thương sang nơi khác.

Thông gió: biện pháp rẻ mà hiệu quả

Với bệnh lây qua không khí, không khí bị "đọng" trong phòng kín là môi trường lây tốt. Ở khí hậu nóng ẩm Việt Nam, nhiều nhà đóng kín để chạy điều hoà, làm tăng nguy cơ.

• Mở cửa sổ phòng người ốm; nếu được, tạo luồng gió từ phòng chung đi về phía phòng người ốm rồi ra ngoài, không phải ngược lại.
• Đặt quạt hướng ra cửa sổ phòng người ốm để đẩy không khí ra ngoài.
• Điều hoà chỉ tuần hoàn không khí trong phòng, không đưa không khí ngoài vào — nên xen kẽ mở cửa định kỳ.
• Máy lọc không khí có màng lọc HEPA có thể hỗ trợ thêm trong phòng kín, nhưng không thay được việc mở cửa.

Một người chăm sóc, và cách chăm cho an toàn

• Chọn một người khoẻ mạnh, không thuộc nhóm nguy cơ cao, làm người chăm sóc chính.
• Người chăm sóc đeo khẩu trang vừa khít khi vào phòng; người ốm cũng đeo nếu chịu được.
• Đặt đồ ăn, nước, thuốc ở một cái ghế hoặc bàn nhỏ ngay cửa phòng; gõ cửa, lùi ra, người ốm tự lấy. Giảm thời gian ở chung phòng.
• Rửa tay bằng xà phòng ít nhất 20 giây sau mỗi lần vào phòng, chạm đồ người ốm, xử lý rác.
• Người chăm sóc tự theo dõi sức khoẻ, có triệu chứng thì báo y tế.

Đồ dùng, giặt giũ, rác thải

Không trộn nước tẩy javen với các chất tẩy rửa khác, nhất là chất có amoniac hoặc axit (nước tẩy bồn cầu): hỗn hợp có thể sinh khí độc. Mở cửa khi lau, đeo găng tay, để chất tẩy xa tầm tay trẻ em.

Danh sách đồ nên có sẵn trong nhà

Đây không phải túi khẩn cấp đi sơ tán, mà là đồ để một người ốm ở yên trong nhà vài ngày đến vài tuần:

• Nhiệt kế (loại điện tử, có pin dự phòng). Máy đo nồng độ oxy kẹp ngón tay hữu ích nếu bác sĩ dặn theo dõi.
• Khẩu trang đủ dùng cho người ốm và người chăm sóc vài tuần.
• Xà phòng, dung dịch rửa tay có cồn, khăn giấy, găng tay dùng một lần.
• Túi rác có dây buộc, thùng rác có nắp cho phòng cách ly.
• Bộ bát đũa, cốc, khăn riêng có đánh dấu.
• Thuốc đang dùng hằng ngày của các thành viên (huyết áp, tiểu đường…) đủ vài tuần, theo tư vấn của bác sĩ. Thuốc hạ sốt thông thường thì dùng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ — không tự mua kháng sinh.
• Đồ ăn dễ nuốt, nước uống, dung dịch bù nước theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Sạc dự phòng và một tờ giấy ghi số điện thoại quan trọng.

Mua dần, xoay vòng theo hạn dùng; không cần tích trữ quá mức.

Trẻ em, người già và thú cưng

• Trẻ nhỏ bị ốm thường không tự ở một mình được. Chọn một người lớn ở cùng, người đó coi như cũng đang cách ly, đeo khẩu trang và rửa tay thường xuyên.
• Người già: theo dõi kỹ hơn vì có thể chuyển nặng âm thầm, sốt không cao nhưng mệt lả, lú lẫn. Thấy khác thường thì gọi y tế sớm.
• Thú cưng: hạn chế tiếp xúc giữa người ốm và vật nuôi, nhờ người khoẻ chăm sóc chúng.

Góc nhìn hôm nay: diễn tập một lần cho cả nhà

Việc khó nhất của cách ly tại nhà không phải mua đồ mà là quyết định nhanh khi đang mệt và lo: phòng nào, ai chăm, ai đi chợ. Hãy dành mười lăm phút bàn trước với cả nhà:

1. Nếu một người ốm, người đó ở phòng nào?
2. Ai là người chăm sóc chính, ai đi chợ, ai lo cho trẻ?
3. Đồ dùng riêng để ở đâu?
4. Số điện thoại nào gọi khi cần, dấu hiệu nào phải đi viện?

Ghi ra một tờ giấy dán trong tủ bếp. Khi dịch đến, gia đình chỉ cần làm theo. Tài liệu tham khảo: hướng dẫn chăm sóc người bệnh tại nhà của WHO, trang "Caring for someone sick at home" của CDC, và các hướng dẫn cách ly mà Bộ Y tế ban hành theo từng dịch.