Mất điện nhiều ngày ở chung cư cao tầng khác hẳn nhà mặt đất: thang máy ngừng (trừ thang chạy bằng máy phát dự phòng, thường có hạn), bơm không đẩy nước lên được nên vòi khô sau khi bể mái cạn, cửa từ và khoá điện tử có thể kẹt hoặc tự mở, hành lang tối. Chuẩn bị tốt nhất là biết trước tòa nhà mình vận hành thế nào khi mất điện, trữ nước theo tầng, và có kế hoạch cho người già, người bệnh ở tầng cao.
Tòa nhà của bạn còn chạy được gì khi mất điện lưới
Hầu hết chung cư cao tầng có máy phát điện dự phòng, nhưng cư dân hay hiểu nhầm phạm vi của nó. Theo các quy chuẩn an toàn cháy, máy phát phải ưu tiên cho phụ tải phục vụ chữa cháy và thoát nạn: bơm chữa cháy, thang máy chữa cháy, chiếu sáng sự cố, quạt tăng áp buồng thang. Ngoài ra, tuỳ tòa nhà, máy phát có thể cấp thêm cho một vài thang máy, bơm nước sinh hoạt, chiếu sáng hành lang.
| Hệ thống | Khi mất điện lưới thường thế nào | Nên hỏi ban quản lý |
|---|---|---|
| Thang máy | Thang không có điện dự phòng dừng; nhiều thang có bộ cứu hộ tự động đưa cabin về tầng gần nhất và mở cửa | Thang nào chạy bằng máy phát? Chạy giờ nào? |
| Nước sinh hoạt | Bể trên mái cấp tự chảy cho tới khi cạn; tầng cao nhất cạn trước nếu dùng bơm tăng áp | Bể mái chứa bao nhiêu, máy phát có kéo bơm sinh hoạt không? |
| Chiếu sáng hành lang, cầu thang | Đèn sự cố có pin chỉ sáng trong thời gian giới hạn | Đèn cầu thang có nối máy phát không? |
| Cửa từ, thẻ thang máy | Tuỳ thiết kế: cửa thoát nạn thường tự mở khi mất điện; một số cửa khác có thể khoá cứng | Cửa nào tự mở, cửa nào phải dùng chìa cơ? |
| Bãi xe, barie | Barie có thể phải mở tay; hầm xe tối và mất thông gió | Quy trình đưa xe ra vào khi mất điện |
| Internet cáp quang | Thiết bị mạng của tòa nhà có thể có pin vài giờ, rồi tắt | Phòng kỹ thuật mạng có nối máy phát không? |
Máy phát chạy bằng dầu, và lượng dầu dự trữ trong tòa nhà thường tính cho vài giờ đến vài chục giờ. Mất điện nhiều ngày thì ban quản lý phải tiếp nhiên liệu — việc có thể khó nếu mất điện diện rộng. Hỏi ban quản lý một lần những câu trong bảng là thứ chuẩn bị có giá trị nhất mà không tốn đồng nào.
Thang máy: nếu đang kẹt bên trong
- Bình tĩnh. Cabin thang máy có hệ thống phanh an toàn và không rơi tự do khi mất điện; không khí trong cabin không cạn vì cabin không kín hoàn toàn.
- Bấm nút chuông báo/liên lạc nội bộ, gọi số cứu hộ dán trong cabin hoặc gọi ban quản lý.
- Không tự cạy cửa, không trèo ra qua nắp trần: cabin có thể đang dừng giữa hai tầng, nguy cơ ngã vào giếng thang.
- Nếu không liên lạc được ai và có người gặp vấn đề sức khoẻ, gọi 114 (cứu nạn cứu hộ) hoặc 115.
Khi đang mất điện, không dùng thang máy kể cả khi thấy thang chạy bằng máy phát, trừ khi ban quản lý cho phép — điện có thể chập chờn khi chuyển nguồn. Dành thang dự phòng cho người già, người bệnh, cứu hộ.
Nước: điểm yếu lớn nhất của nhà cao tầng
Nhà mặt đất mất điện vẫn thường có nước máy từ áp lực đường ống của công ty cấp nước. Chung cư cao tầng thì phụ thuộc bơm. Bể mái cạn là vòi khô, bồn cầu không xả được.
- Khi vừa mất điện, nếu biết sẽ kéo dài, hứng ngay vài xô, chậu, bình sạch trong lúc bể mái còn nước. Đổ đầy bồn tắm (nếu có) để dùng cho xả bồn cầu.
- Thường xuyên giữ vài bình nước uống đóng chai trong nhà, xoay vòng theo hạn dùng.
- Tiết kiệm nước xả: dùng nước đã rửa rau, rửa tay để dội bồn cầu.
- Nước trữ để hở là nơi muỗi đẻ — đậy kín, nhất là mùa sốt xuất huyết.
Chi tiết về trữ và lọc nước khi cúp nước dài ngày có ở bài riêng trong danh mục này.
Người già, người bệnh, trẻ nhỏ ở tầng cao
Leo mười, hai mươi tầng cầu thang là chuyện khó với người già, người bệnh tim phổi, người đi xe lăn, phụ nữ mang thai. Mất điện nhiều ngày biến những căn hộ tầng cao thành nơi bị cô lập.
- Nếu nhà có người dùng thiết bị y tế chạy điện (máy tạo oxy, máy thở tại nhà), bàn trước với bác sĩ về nguồn điện dự phòng và kế hoạch chuyển đến nơi có điện; báo cho ban quản lý biết để được ưu tiên.
- Thuốc cần bảo quản lạnh (như một số loại insulin): hỏi dược sĩ thuốc chịu được nhiệt độ phòng bao lâu.
- Cân nhắc đưa người dễ tổn thương sang nhà người thân có điện ngay từ ngày đầu, trước khi việc di chuyển trở nên khó.
- Hàng xóm cùng tầng nên biết nhà nào có người già sống một mình.
Nóng, tối và nguy cơ cháy
Nóng
Căn hộ kính kín, không điều hoà, giữa mùa hè có thể nóng ngột ngạt. Mở cửa sổ hai phía tạo gió lùa, kéo rèm phía nắng chiếu, uống đủ nước, lau người bằng khăn ướt. Người già và trẻ nhỏ dễ bị say nắng, mất nước — thấy lừ đừ, lú lẫn, sốt cao thì đưa đến cơ sở y tế.
Tối
Ưu tiên đèn pin, đèn sạc, đèn đội đầu hơn nến. Để đèn ở chỗ cố định, sờ là thấy. Cầu thang bộ khi đèn sự cố hết pin rất tối — mang đèn khi đi lại.
Cháy và khí độc
- Nến, đèn dầu đặt xa rèm, giấy; không để cháy khi ngủ.
- Không chạy máy phát điện chạy xăng, bếp than trong căn hộ, ban công, hành lang: khí CO không màu không mùi, gây ngộ độc chết người; thêm nguy cơ cháy. Nhiều tòa nhà cấm hẳn việc này.
- Không chặn cửa thoát hiểm, không để đồ ở buồng thang bộ — đó là lối thoát duy nhất khi thang máy không chạy.
Thực phẩm và sinh hoạt vài ngày
- Ăn đồ trong tủ lạnh trước, ngăn đá sau, đồ khô và đồ hộp sau cùng.
- Chọn thực phẩm không cần nấu hoặc nấu nhanh; dùng bếp ga mini đúng cách, ở chỗ thoáng, có người trông.
- Gom rác gọn, buộc kín — thu gom rác có thể chậm hơn.
- Sạc dự phòng: ưu tiên điện thoại để liên lạc, giảm dùng cho giải trí.
Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị theo cả tòa nhà
Một căn hộ tự chuẩn bị chỉ giải được một phần vấn đề; tòa nhà là một hệ thống chung. Vài việc cư dân có thể đề xuất với ban quản lý và ban quản trị:
- Công bố rõ máy phát cấp cho những gì, dầu dự trữ đủ bao lâu.
- Thông báo lịch chạy thang dự phòng, lịch bơm nước khi mất điện kéo dài.
- Lập danh sách cư dân cần hỗ trợ (người già sống một mình, người dùng thiết bị y tế) — với sự đồng ý của họ.
- Tập huấn thoát nạn bằng thang bộ, kiểm tra đèn sự cố định kỳ.
- Duy trì nhóm liên lạc của cư dân từng tầng để báo tin khi mất điện.
Tham khảo thêm: các hướng dẫn về an toàn phòng cháy chữa cháy nhà cao tầng của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH; trang Ready.gov về mất điện; hướng dẫn an toàn thực phẩm khi mất điện của USDA.
Câu hỏi thường gặp
Chung cư mất điện thì thang máy có chạy không?
Thang không có nguồn dự phòng sẽ dừng; nhiều thang có bộ cứu hộ tự động đưa cabin về tầng gần nhất. Máy phát của tòa nhà ưu tiên thang chữa cháy và có thể cấp cho vài thang khác tuỳ thiết kế.
Bị kẹt thang máy khi mất điện phải làm gì?
Giữ bình tĩnh, bấm chuông hoặc nút liên lạc, gọi số cứu hộ trong cabin hoặc ban quản lý. Không tự cạy cửa hay trèo ra; nếu không liên lạc được ai thì gọi 114 hoặc 115 khi có người gặp vấn đề sức khoẻ.
Vì sao chung cư mất điện lại mất cả nước?
Vì nước được bơm lên bể mái rồi chảy xuống các tầng. Khi mất điện, bơm ngừng, bể mái cạn dần là vòi khô. Nên hứng sẵn nước ngay khi biết sẽ mất điện lâu.
Máy phát điện chung cư chạy được bao lâu?
Tuỳ lượng dầu dự trữ, thường vài giờ đến vài chục giờ, sau đó phải tiếp nhiên liệu. Hỏi ban quản lý về công suất, phạm vi cấp điện và lượng dầu dự trữ của tòa nhà mình.
Có nên chạy máy phát điện mini trong căn hộ không?
Không. Máy phát chạy xăng trong căn hộ, ban công hay hành lang gây ngộ độc khí CO và nguy cơ cháy. Nên dùng sạc dự phòng hoặc trạm sạc di động chạy pin cho nhu cầu nhỏ.
