Khi mất Internet và sóng di động chập chờn, những cách liên lạc còn dùng được thường là: tin nhắn SMS (đi qua được khi gọi thoại bị nghẽn), cuộc gọi ngắn vào lúc mạng bớt tải, số khẩn cấp 112–115, đài phát thanh FM/AM để nhận tin, và một kế hoạch liên lạc đã thống nhất trước trên giấy. Mạng di động sập hẳn trên diện rộng là hiếm; phổ biến hơn là nghẽn và chập chờn, nên biết cách "len" qua mạng nghẽn quan trọng hơn mua thiết bị đặc biệt.
Vì sao mạng di động có thể ngừng
| Nguyên nhân | Biểu hiện | Thường kéo dài |
|---|---|---|
| Nghẽn mạng: quá nhiều người gọi cùng lúc sau một sự cố | Có sóng nhưng gọi không được, tin nhắn đến chậm | Vài phút đến vài giờ |
| Mất điện: trạm phát sóng hết ắc quy dự phòng | Mất sóng từng khu vực | Theo thời gian mất điện; ắc quy trạm thường đủ vài giờ, trạm quan trọng có máy phát |
| Đứt cáp truyền dẫn nối trạm về tổng đài | Có vạch sóng nhưng không gọi, không vào mạng được | Vài giờ đến vài ngày |
| Hư hại vật lý do bão, sạt lở | Mất sóng hẳn một vùng | Có thể vài ngày |
| Đứt cáp quốc tế | Gọi điện bình thường, chỉ dịch vụ Internet nước ngoài chậm | Vài tuần |
Biết mình đang gặp loại nào giúp chọn cách liên lạc đúng: nghẽn thì chờ và nhắn tin; mất sóng cục bộ thì di chuyển tới chỗ khác; mất điện thì tiết kiệm pin.
Khi mạng nghẽn: tin nhắn trước, cuộc gọi sau
- SMS dùng ít tài nguyên mạng hơn cuộc gọi và có thể được gửi lại tự động khi mạng rảnh. Ngay sau một sự cố, một tin nhắn ngắn "Nhà mình an toàn, đang ở nhà" thường đến nơi trong khi cuộc gọi liên tục báo bận.
- Nếu phải gọi, gọi ngắn, nói thông tin chính trước, để dành đường cho người khác.
- Đừng bấm gọi lại liên tục — càng làm mạng nghẽn hơn. Chờ vài phút rồi thử lại.
- Tin nhắn qua ứng dụng (nhắn tin Internet) dùng ít dữ liệu, có thể đi qua khi mạng dữ liệu chập chờn; tắt video, ảnh tự tải về.
- Gọi cho người ở tỉnh khác: khi mạng nội vùng nghẽn, cuộc gọi đi xa đôi khi lại dễ kết nối hơn. Đây là lý do nhiều hướng dẫn khuyên chọn một người thân ở nơi khác làm "đầu mối báo tin" cho cả nhà.
Số khẩn cấp vẫn là ưu tiên số một
- 113 công an, 114 cứu nạn cứu hộ – phòng cháy chữa cháy, 115 cấp cứu y tế, 112 tìm kiếm cứu nạn. Gọi miễn phí.
- Khi điện thoại báo chỉ có thể gọi khẩn cấp hoặc hiện chữ SOS, nghĩa là máy vẫn có thể bắt sóng của một nhà mạng khác để gọi khẩn cấp — cứ thử gọi.
- Nói rõ: ở đâu (địa chỉ, mốc dễ nhận), chuyện gì, bao nhiêu người, và để lại số điện thoại.
Khi Internet mất hẳn: nhận tin bằng đường nào
- Đài phát thanh FM/AM: thiết bị không cần Internet, chạy pin hoặc quay tay. Đài Tiếng nói Việt Nam và đài phát thanh các tỉnh là kênh chính thức thông báo khi có sự cố lớn. Nhiều điện thoại không còn thu FM, nên một chiếc đài nhỏ chạy pin là món đồ đáng có.
- Hệ thống loa truyền thanh cơ sở ở xã, phường: vẫn được dùng để thông báo khẩn cấp.
- Tivi: nếu còn điện, truyền hình mặt đất kỹ thuật số không phụ thuộc Internet.
- Bảng tin khu dân cư, ban quản lý tòa nhà: kênh cũ nhưng hiệu quả khi mọi thứ khác im lặng.
Thiết bị đặc biệt: hiểu giới hạn và luật trước khi mua
Bộ đàm
Bộ đàm cầm tay hữu ích cho liên lạc trong phạm vi ngắn — giữa các tầng nhà, trong một khu phố, khi đi theo nhóm. Ở Việt Nam, thiết bị phát sóng vô tuyến phải dùng đúng tần số được phép: chỉ dùng loại thuộc danh mục được miễn giấy phép theo quy định, hoặc xin giấy phép sử dụng tần số theo hướng dẫn của Cục Tần số vô tuyến điện. Bộ đàm mua trôi nổi có thể phát vào tần số của hàng không, cứu hộ — gây nhiễu nguy hiểm.
Vô tuyến điện nghiệp dư
Trên thế giới, những người chơi vô tuyến điện nghiệp dư (ham radio) nhiều lần là kênh liên lạc cuối cùng sau thảm hoạ lớn. Đây là hoạt động cần học, thi lấy chứng chỉ và có giấy phép; ai quan tâm có thể tìm hiểu qua các câu lạc bộ vô tuyến điện nghiệp dư trong nước.
Liên lạc qua vệ tinh
Một số điện thoại đời mới có tính năng nhắn tin khẩn cấp qua vệ tinh, nhưng chỉ hoạt động ở những quốc gia mà nhà sản xuất đã triển khai dịch vụ. Điện thoại vệ tinh chuyên dụng là thiết bị có quản lý, cần tìm hiểu quy định trước khi mua.
Ứng dụng nhắn tin không cần mạng
Có những ứng dụng nhắn tin qua Bluetooth, Wi-Fi trực tiếp giữa các máy. Tầm mỗi chặng chỉ vài chục mét, cần nhiều người cùng cài để chuyển tiếp. Có thể hữu ích trong đám đông lớn, nhưng không nên coi là phương án chính.
Kế hoạch liên lạc trên giấy: thứ rẻ mà giá trị nhất
Khi điện thoại hết pin hay mất, phần lớn người ta không thuộc nổi số điện thoại của người thân. Một tờ giấy nhỏ giải quyết được điều đó:
- Danh sách số điện thoại quan trọng: người nhà, người thân ở tỉnh khác, hàng xóm, trường của con, nơi làm việc, bác sĩ. Mỗi người mang một bản trong ví.
- Một đầu mối báo tin ở nơi khác: ai trong nhà cũng nhắn về người này; người này báo lại cho mọi người.
- Điểm hẹn nếu không liên lạc được: một nơi gần nhà và một nơi ngoài khu vực.
- Giờ liên lạc cố định: ví dụ mở máy vào đầu mỗi giờ chẵn trong mười phút, để tiết kiệm pin mà vẫn nhận được tin.
Giữ pin điện thoại cho những ngày mất điện
- Bật chế độ tiết kiệm pin, giảm độ sáng, tắt định vị và Bluetooth khi không dùng.
- Ở vùng sóng yếu, máy tốn pin rất nhanh vì liên tục dò sóng — bật chế độ máy bay và chỉ mở theo giờ hẹn.
- Tắt dữ liệu di động cho các ứng dụng không cần thiết.
- Giữ sạc dự phòng đầy; dùng ổ sạc trên ô tô nếu có, nhưng không nổ máy xe trong chỗ kín.
Góc nhìn hôm nay: tin nhắn tỉnh táo
Khi liên lạc bị gián đoạn, tin đồn đi nhanh hơn tin thật. Trước khi chuyển tiếp một tin "khẩn" trong nhóm chat, hãy xem nó có nguồn chính thức không: chính quyền xã/phường, công ty điện, nhà mạng, cơ quan khí tượng. Một tin sai trong lúc hỗn loạn có thể khiến cả khu phố đổ xô đi một hướng không cần thiết.
Việc nên làm ngay hôm nay mất mười phút: viết danh sách số điện thoại ra giấy, chọn đầu mối ở tỉnh khác, và kiểm tra trong nhà có chiếc đài nào còn bắt được FM không. Tham khảo thêm: trang Ready.gov mục kế hoạch liên lạc gia đình; hướng dẫn của Hội Chữ thập đỏ Việt Nam về chuẩn bị ứng phó thảm hoạ.
Câu hỏi thường gặp
Mất sóng điện thoại thì liên lạc bằng cách nào?
Nếu chỉ nghẽn mạng, hãy nhắn SMS và gọi ngắn vào lúc mạng bớt tải. Nếu mất sóng cục bộ, di chuyển tới khu vực khác. Nhận tin bằng đài FM/AM, loa truyền thanh và bảng tin khu dân cư.
Vì sao tin nhắn SMS vẫn gửi được khi không gọi được?
Vì SMS dùng ít tài nguyên mạng hơn cuộc gọi và có thể được gửi lại tự động khi mạng rảnh. Ngay sau sự cố, tin nhắn ngắn thường đến nơi trong khi cuộc gọi báo bận.
Điện thoại hiện chữ SOS có gọi cấp cứu được không?
Thường là có. Chữ SOS hoặc dòng báo chỉ gọi khẩn cấp nghĩa là máy vẫn có thể gọi số khẩn cấp qua sóng của nhà mạng khác. Hãy thử gọi 113, 114, 115 hoặc 112.
Có được tự mua bộ đàm để dùng ở Việt Nam không?
Chỉ nên dùng loại thuộc danh mục được miễn giấy phép hoặc xin giấy phép tần số theo quy định. Bộ đàm trôi nổi phát sai tần số có thể gây nhiễu cho hàng không và lực lượng cứu hộ.
Vì sao nên chọn một người thân ở tỉnh khác làm đầu mối liên lạc?
Khi mạng nội vùng nghẽn, cuộc gọi đi xa đôi khi dễ kết nối hơn, và người ở ngoài vùng sự cố thường ít bị ảnh hưởng. Cả nhà báo tin về một người giúp mọi người biết nhau an toàn.
