Independence Day (Ngày Độc Lập, 1996) của Roland Emmerich là phim bom tấn về những đĩa bay khổng lồ xuất hiện trên bầu trời các thành phố lớn và tấn công Trái Đất, đoạt giải Oscar Hiệu ứng hình ảnh. Phim là đỉnh cao của dòng phim "người ngoài hành tinh xâm lăng" kiểu Hollywood, một dòng phim có gốc từ tiểu thuyết cuối thế kỷ 19 và vẫn được làm mới tới ngày nay — từ những cuộc chiến ầm ĩ tới những câu chuyện lặng lẽ về việc cố hiểu một sinh vật hoàn toàn khác mình.
Independence Day kể chuyện gì
Ngày 2 tháng 7, những con tàu hình đĩa rộng nhiều km dừng lại trên bầu trời New York, Washington, Los Angeles và nhiều thành phố khác trên thế giới. Một chuyên gia kỹ thuật truyền hình cáp, David Levinson (Jeff Goldblum), phát hiện tín hiệu ẩn trong sóng vệ tinh là một bộ đếm ngược. Ngày hôm sau, các con tàu tấn công đồng loạt.
Tổng thống Thomas Whitmore (Bill Pullman), phi công thuỷ quân lục chiến Steven Hiller (Will Smith) và David tìm cách phản công. Kế hoạch cuối cùng là đưa một tàu nhỏ của người ngoài hành tinh — được giữ ở một căn cứ bí mật — bay vào tàu mẹ, cài một loại "virus máy tính" làm tắt lá chắn của toàn bộ hạm đội, để các phi đội trên khắp thế giới cùng tấn công vào ngày 4 tháng 7, ngày Quốc khánh Mỹ.
Vì sao phim thành hiện tượng
Những cảnh không ai quên
Hình ảnh con tàu khổng lồ trườn qua bầu trời như một đám mây, bóng tối phủ xuống đường phố, rồi một luồng sáng phá huỷ Nhà Trắng — đó là những cảnh được nhắc lại và nhại lại suốt nhiều năm. Phim kết hợp mô hình thu nhỏ rất chi tiết với kỹ xảo máy tính, và đoạt giải Oscar Hiệu ứng hình ảnh năm 1997.
Khung truyện quen mà hiệu quả
Phim theo kiểu phim thảm hoạ thập niên 1970: nhiều tuyến nhân vật đời thường — một nhà khoa học, một phi công, một vũ nữ có con nhỏ, một cựu phi công say xỉn — được ghép lại dần và mỗi người góp một phần vào chiến thắng cuối cùng. Khán giả có nhiều điểm để bám vào.
Tinh thần lạc quan
Khác với nhiều phim tận thế u tối, Independence Day kết thúc bằng pháo hoa. Loài người — đặc biệt là sự hợp sức giữa các nước — thắng. Đây vừa là điểm hấp dẫn đại chúng, vừa là lý do giới phê bình chê phim nông và nặng tính tự tôn dân tộc kiểu Mỹ.
Dòng phim người ngoài hành tinh xâm lăng qua các thời kỳ
Gốc của dòng phim này là tiểu thuyết The War of the Worlds (1898) của H. G. Wells, kể về người sao Hoả tấn công nước Anh. Từ đó, điện ảnh dùng người ngoài hành tinh để phản chiếu nỗi lo của từng thời:
| Năm | Phim | Đạo diễn | Người ngoài hành tinh tượng trưng cho gì |
|---|---|---|---|
| 1953 | The War of the Worlds | Byron Haskin (George Pal sản xuất) | Nỗi lo bị tấn công bất ngờ của thập niên 1950 |
| 1956 | Invasion of the Body Snatchers | Don Siegel | Sợ người quanh mình bị thay thế, mất bản sắc |
| 1996 | Independence Day | Roland Emmerich | Kẻ thù bên ngoài khiến các nước đoàn kết |
| 1996 | Mars Attacks! | Tim Burton | Nhại chính dòng phim xâm lăng |
| 2005 | War of the Worlds | Steven Spielberg | Nỗi sợ của dân thường khi chạy trốn |
| 2009 | District 9 | Neill Blomkamp | Đảo vai: người ngoài hành tinh là dân tị nạn bị phân biệt |
| 2016 | Arrival | Denis Villeneuve | Thách thức giao tiếp và hiểu nhau |
| 2018 | A Quiet Place | John Krasinski | Gia đình sống sót trong im lặng |
Cùng năm 1996 với Independence Day còn có Mars Attacks! của Tim Burton, một phim nhại những phim xâm lăng cũ, với người sao Hoả đầu to cười khành khạch. Xem hai phim liền nhau là thấy cùng một đề tài có thể nghiêm túc hay hài hước tới mức nào.
Arrival: mặt ngược của Independence Day
Nếu Independence Day hỏi "làm sao đánh thắng", thì Arrival (2016) hỏi "làm sao hiểu được". Phim chuyển thể từ truyện ngắn Story of Your Life của Ted Chiang. Mười hai con tàu đáp xuống khắp thế giới, và một nhà ngôn ngữ học (Amy Adams) được mời tới để tìm cách giao tiếp với những sinh vật viết bằng các vòng tròn mực. Mối nguy lớn nhất trong phim không phải người ngoài hành tinh, mà là các quốc gia trên Trái Đất mất kiên nhẫn và hiểu nhầm nhau. Arrival đoạt giải Oscar Biên tập âm thanh.
Khoa học nói gì về người ngoài hành tinh
Tới nay, khoa học chưa có bằng chứng nào về sự sống ngoài Trái Đất, kể cả sự sống đơn giản nhất. Đó là sự thật cần nói rõ trước tiên. Nhưng câu hỏi được nghiên cứu rất nghiêm túc:
- Hành tinh ngoài hệ Mặt Trời. Từ thập niên 1990, các nhà thiên văn đã xác nhận hàng nghìn hành tinh quay quanh những ngôi sao khác, một số nằm trong vùng có thể có nước lỏng.
- Tìm tín hiệu. Các chương trình tìm kiếm trí tuệ ngoài Trái Đất (SETI) lắng nghe sóng vô tuyến từ hàng chục năm nay mà chưa nhận được tín hiệu nào được xác nhận.
- Tìm sự sống vi sinh. Các tàu thăm dò sao Hoả và các nhiệm vụ tới những mặt trăng băng giá của sao Mộc, sao Thổ đang tìm dấu vết sự sống đơn giản.
Câu hỏi "nếu vũ trụ rộng thế thì họ ở đâu" có tên là nghịch lý Fermi; chuyên mục hiểm hoạ từ vũ trụ có bài riêng về nó. Còn chuyện "tàu khổng lồ dừng trên trời các thủ đô" thì về khoảng cách giữa các vì sao, ngay cả ngôi sao gần Mặt Trời nhất cũng cách hơn 4 năm ánh sáng — điều khiến kịch bản này rất khó xảy ra.
Những lỗi nổi tiếng của Independence Day
Lỗi bị nhắc nhiều nhất là đoạn cài virus: một chiếc máy tính xách tay của con người kết nối được với hệ thống máy tính của nền văn minh ngoài Trái Đất, và chương trình viết vội trong vài giờ chạy được trên đó. Phim có giải thích sơ sài rằng con người đã nghiên cứu tàu bị rơi nhiều năm, nhưng với người làm công nghệ thông tin, đây vẫn là chi tiết khó tin nhất.
Ngoài ra, những con tàu rộng nhiều km dừng lơ lửng trên thành phố mà không ảnh hưởng gì tới thời tiết, thuỷ triều; tàu mẹ cỡ một phần tư Mặt Trăng nằm trên quỹ đạo — đều là lựa chọn cho đẹp màn ảnh hơn là cho đúng vật lý.
Góc nhìn hôm nay: nỗi sợ "bị xâm lăng" và chuyện tin đồn
Dòng phim này luôn đi kèm tin đồn. Buổi phát thanh kịch The War of the Worlds của Orson Welles năm 1938 thường được kể là gây hoảng loạn hàng loạt, nhưng nhiều nhà nghiên cứu truyền thông về sau cho rằng mức độ hoảng loạn đã bị báo chí thời đó thổi phồng. Ngày nay, những video "đĩa bay" trên mạng xã hội cũng cần được nhìn tỉnh táo: phần lớn được giải thích là máy bay, khí cầu, vệ tinh, hiện tượng quang học hoặc ảnh dựng.
- Xem theo cặp: Independence Day với Arrival, hoặc War of the Worlds (2005) với District 9, để thấy cùng một đề tài có thể nói những điều rất khác.
- Với trẻ em: Independence Day có nhiều cảnh cháy nổ, thành phố bị phá huỷ; A Quiet Place có những cảnh rất căng. Xem phân loại độ tuổi trước, và nói với trẻ rằng đây là chuyện tưởng tượng.
- Tìm hiểu thật: trang của NASA về hành tinh ngoài hệ Mặt Trời và về sứ mệnh tìm sự sống trên sao Hoả có nhiều hình ảnh dễ hiểu cho người không chuyên.
Câu hỏi thường gặp
Ngày Độc Lập (Independence Day) ra năm nào, ai đạo diễn?
Independence Day ra mắt năm 1996, do Roland Emmerich đạo diễn, Dean Devlin đồng viết kịch bản và sản xuất. Will Smith, Jeff Goldblum và Bill Pullman đóng các vai chính. Phim đoạt giải Oscar Hiệu ứng hình ảnh.
Independence Day có phần 2 không?
Có. Independence Day: Resurgence ra mắt năm 2016, cũng do Roland Emmerich đạo diễn, lấy bối cảnh 20 năm sau cuộc xâm lăng đầu tiên. Phần này được đánh giá thấp hơn nhiều so với phim gốc.
Phim người ngoài hành tinh nào hay nhất?
Tuỳ khẩu vị. Muốn hành động hoành tráng thì xem Independence Day (1996). Muốn căng thẳng từ góc người dân thì xem War of the Worlds (2005). Muốn suy ngẫm về ngôn ngữ và thời gian thì xem Arrival (2016).
Có bằng chứng người ngoài hành tinh tồn tại không?
Chưa. Tới nay khoa học chưa có bằng chứng được xác nhận nào về sự sống ngoài Trái Đất. Các nhà khoa học vẫn đang tìm kiếm qua kính thiên văn, tín hiệu vô tuyến và các tàu thăm dò sao Hoả cùng những mặt trăng băng giá.
Phim người ngoài hành tinh xâm lăng bắt nguồn từ đâu?
Dòng phim này bắt nguồn từ tiểu thuyết The War of the Worlds (1898) của H. G. Wells, kể về người sao Hoả tấn công nước Anh. Tác phẩm được chuyển thể nhiều lần, nổi tiếng nhất là phim 1953 và phim 2005 của Steven Spielberg.
